Korekcja stopy końsko-szpotawej, wrodzonej wady u noworodków, opiera się głównie na nieinwazyjnej metodzie Ponsetiego. Polega na seriowym gipsowaniu stopy co 7 dni przez 6-8 tygodni, by stopniowo ją prostowaćoraz tenotomii ścięgna Achillesa. Po tym stosuje się buty korekcyjne z aparaturą na nogę przez 3 miesiące na dobę i 4 lata na noc. Skuteczność przekracza 95%.
Stopa końsko-szpotawa u niemowlęcia wymaga natychmiastowej interwencji, by uniknąć trwałych deformacji. Ta wada wrodzona, znana też jako klubfoot, występuje u około 1 na 1000 noworodków (dane WHO, ), częściej u chłopców (stosunek 2:1). Charakteryzuje się zgięciem stopy w dół i do wewnątrz, z wysokim podbiciem i skróconym Achillesem. Rodzice często zauważają ją już w pierwszych dniach życia w czasie badań neonatologicznych. Wczesna diagnoza poprzez badanie ortopedyczne jest bardzo ważna, bo opóźnienie pogarsza prognozę. Wiedziałeś, że nieleczona stopa końsko-szpotawa prowadzi do kulawizny w 80% przypadków? Natychmiastowe działanie zmniejsza ryzyko nawrotów.
Kiedy rozpocząć leczenie stopy końsko-szpotawej u niemowlęcia?
Leczenie stopy końsko-szpotawej u niemowlęcia powinno zacząć się w pierwszym tygodniu życia, najlepiej w ciągu 7 dni od urodzenia – potwierdza to Amerykańskie Towarzystwo Ortopedii Dziecięcej (POSNA). Tkanki noworodka są wtedy najelastyczniejsze, co ułatwia korekcję. Opóźnienie powyżej 2. miesiąca zwiększa potrzebę inwazyjnych zabiegów chirurgicznych o 30-50%. Neonatolog lub ortopeda dziecięcy potwierdza diagnozę USG lub klinicznie. W Polsce programy NFZ refundują terapię od razu po skierowaniu. Diagnoza różnicowa odsuńa np. niedowład nerwowy.
Ważne etapy wczesnego rozpoznania i leczenia:
- Badanie noworodkowe w 24-48h po porodzie.
- Ocena kąta equinus i varus za pomocą skali Dimeglio.
- Konsultacja z certyfikowanym specjalistą Ponseti.
- USG stopy dla określenia szpotawości wtórnej.
- Natychmiastowe rozpoczęcie gipsowania sekwencyjnego.
Jaka metoda leczenia stopy końsko-szpotawej wybrać dla niemowląt?
Najlepiejsza jest metoda Ponsetiego, opracowana w 1948 r. przez Ignacia Ponsetiego, z powodzeniem powyżej 95% bez nawrotów przy pełnym protokole (badania Journal of Bone & Joint Surgery, 2022). Polega na sekwencyjnym gipsowaniu (5-7 zmian co 7 dni), tenotomii ścięgna Achillesa pod kontrolą USG i 3-miesięcznym bracingu w buty Denis-Browne (23h/dobę). Unika chirurgii otwartej, redukując blizny i sztywność. Francuski odpowiednik (francuska metoda czynnościowa) jest mniej skuteczny w ciężkich przypadkach (nawroty 20-30%). Kiedy zacząć leczenie stopy końsko-szpotawej u noworodka? Im wcześniej, tym lepiej – w 1. tygodniu szansa na pełną korekcję wynosi 98%.
Wybranie metody zależy od stopnia deformacji: idiopatyczna vs. wtórna (np. przy spodzie szpota). Metoda Ponsetiego: zalety zazwyczaj – brak hospitalizacji, niski koszt (ok. 2000-5000 zł w Polsce), mobilność dziecka. Nawroty? Tylko 5% przy dyscyplinie w bracingu do 4. roku życia. Alternatywy jak Kite’s method odpadają ze względu na archaiczność.
Pytania i odpowiedzi:
Jak długo trwa metoda Ponsetiego? 3-6 miesięcy intensywnej fazy + lata obserwacji.
Czy stopa końsko-szpotawa boli niemowlę? Zwykle nie, aleenie zapobiega przyszłym dolegliwościom.
Gdzie w Polsce leczyć? Centra jak Instytut Matki i Dziecka w Warszawie.
(Rodzice, monitorujcie rozwój!) (Bracing zapobiega relapsowi.) (Statystyki z r.) Leczenie stopy końsko-szpotawej metodą Ponsetiego u niemowląt daje rezultaty na całe życie:
Leczenie stopy końsko-szpotawej u niemowląt i dzieci wymaga wczesnej interwencji, najlepiej w pierwszych tygodniach życia. Metoda Ponsetiego w leczeniu stopy końsko-szpotawej stała się standardem na skutek wysokiej skuteczności, sięgającej nawet 95% bez wymogu operacji. Ta końsko-szpotawość, znana też jako stopa końska, objawia się zgięciem stopy w dół i do wewnątrz.
Nieinwazyjne techniki korekcji u niemowląt
Gipsowanie seryjne według protokołu Ponsetiego polega na cotygodniowej zmianie opatrunków, które stopniowo prostują stopę. Zaczyna się od korekcji przywiedzenia i rotacji, kończąc na podniesieniu grzbietu stopy. Po 5-7 tygodniach stosuje się tenotomię ścięgna Achillesa pod kontrolą USG, umożliwia to uniknąć sztywności. Następnie wprowadza się szyny Braces, noszone 23 godziny na dobę przez 3 miesiące, potem nocami do 4-5 roku życia. U niemowląt do 6. miesiąca życia nieoperacyjne leczenie stopy końsko-szpotawej daje najlepsze rezultaty, z nawrotem poniżej 10%.
Operacyjne metody u starszych dzieci
U dzieci powyżej 2. roku życia, gdy gipsowanie zawodzi, stosuje się operację miękkotkankową. Rozcina się ścięgna i torebki stawowe, co koryguje deformację w 80% przypadków. W zaawansowanych wadach dwustronnych lub nawrotowych pomocny jest aparat Ilizarowa, wydłużający i prostujący kość. Zabieg trwa 3-6 miesięcy, z regularnymi korektami.
Kiedy interwencja chirurgiczna jest konieczna?
Chirurgia staje się opcją przy opóźnionej diagnozie lub zespołach genetycznych jak trisomia 18. Fizjoterapia pooperacyjna, z ćwiczeniami proprioceptywnymi, wspomaga stabilizację. Dane z Polskiego Towarzystwa Ortopedycznego wskazują, że wczesna metoda Ponsetiego skraca hospitalizację o 70%.
Metoda Ponsetiego to złoty standard w korekcji stopy szpotawej, znanej też jako stopa końsko-szpotawa. Opracowana w latach 40. XX wieku przez dr. Ignacia V. Ponsetiego, pozwala na, nieoperacyjne leczenie u noworodków. Z jej pomocą ponad 95% przypadków kończy się pełnym wyleczeniem bez nawrotów.
📋 Historia i rozwój metody Ponsetiego
Ignacio Ponseti, ortopeda z Uniwersytetu Iowa, udoskonalił technikę w odpowiedzi na wysoką liczbę nieudanych operacji. W 1996 roku opublikował podstawowe badania, potwierdzające długoterminową skuteczność. Dziś zalecana przez Amerykańską Akademię Chirurgii Ortopedycznej (AAOS) jako pierwsza linia terapii.
Metoda opiera się na stopniowej korekcji deformacji poprzez delikatne manipulacje i gipsowanie.
Leczenie stopy końsko-szpotawej metodą Ponsetiego rozpoczyna się w pierwszych tygodniach życia dziecka.
Kroki do metody Ponsetiego
- Korekcja kawusa – zginanie grzbietowe stopy.
- Korekcja addukcji – przywodzenie przedniej części stopy.
- Korekcja rotacji piszczelowej.
- Korekcja koślawości pięty.
- Korekcja rotacji skokowej.
- Utrzymanie pozycji za pomocą szyn ortopedycznych.
Po początkowym gipsowaniu, trwającym najczęściej 6-8 tygodni z cotygodniowymi zmianami, stosuje się szyny Braces. Dziecko nosi je 23 godziny na dobę przez 3 miesiące, potem tylko nocami do 4. roku życia. Badania z 2015 roku w Journal of Bone and Joint Surgery wskazują na ponad 90% sukcesu nawet u starszych niemowląt.
Zalety metody Ponsetiego:
- Minimalna inwazyjność bez blizn pooperacyjnych.
- Niski koszt w porównaniu do chirurgii.
- Krótki czas hospitalizacji – ambulatoryjne wizyty.
- Wysoka akceptowalność przez rodziców i dzieci.
- Zapobieganie wtórnym deformacjom.
- Możliwość leczenia bilateralnych wad.
Leczenie metodą Ponsetiego to uznana terapia klubnołóstwa u niemowląt, trwająca najczęściej od 3 do 6 miesięcy w fazie gipsowania, a następnie do 4-5 lat w utrzymaniu korekcji. Metoda ta, opracowana przez Ignacio Ponsetiego w latach 40. XX wieku, polega na delikatnej, sekwencyjnej korekcji deformacji stopy bez operacji chirurgicznej. Rodzice często pytają, ile trwa metoda Ponsetiego u ich dziecka, bo proces wymaga cierpliwości i regularności.
Jak przebiega początkowa faza gipsowania w leczeniu Ponsetiego?
W pierwszej kolejności stosuje się korekcyjne gipsy, wymieniane co 5-7 dni przez około 6-8 tygodni, aż do osiągnięcia pełnej korekcji. Po tym następuje tenotomia ścięgna Achillesa pod znieczuleniem miejscowym, po której zakłada się ostatni gips na 3 tygodnie. Ten etap pozwala na manipulację kością skokową i przywrócenie anatomii stopy. Cały proces gipsowania kończy się, gdy stopa osiągnie co najmniej 70 stopni odwiedzenia.
Etapy rehabilitacji po zdjęciu gipsu – ile to trwa?
Po usunięciu gipsu wprowadza się szyny ortopedyczne typu AFO lub buty Dennis-Browna z łącznikiem, noszone 23 godziny na dobę przez pierwsze 3 miesiące, potem tylko nocą do 3-4 roku życia dziecka. Rehabilitacja obejmuje codzienne ćwiczenia rozciągające, masaż stóp i stymulację proprioceptywną, co zapobiega nawrotom. Wizyty kontrolne odbywają się co 2-4 tygodnie w początkowej fazie, a potem rzadziej, monitorując rozwój. Leczenie metodą Ponsetiego osiąga sukces w 95% przypadków przy ścisłym przestrzeganiu protokołu, z minimalnym ryzykiem powikłań.
Ogólnie przebieg rehabilitacji dostosowuje się do różnych potrzeb – u ciężkich przypadków faza szynowania może wydłużyć się do 5 lat. Ćwiczenia domowe, takie jak chwytanie stopy sznurkiem czy basen, wzmacniają efekty terapii. Regularność to podstawa trwałej korekcji bez interwencji chirurgicznej.
